NGẪM VỀ LỄ KHAI ẤN ĐỀN TRẦN

1
1408

Khai ấn Đền Trần là nghi thức mở đầu cho một năm làm việc của bộ máy chính quyền phong kiến xưa với mong muốn mở đầu cho một năm mọi việc suôn sẻ, thành công, xã tắc thái bình. Ấn Đền trần là một biểu tượng, nét đẹp văn hóa của Nam Định nói riêng và cả nước Việt Nam nói chung. Duy trì, phục dựng lễ hội khai ấn đền Trần để tưởng nhớ công đức các vua Trần và giáo dục con cháu về truyền thống yêu nước chống giặc ngoại xâm, bảo vệ non sông là một hoạt động văn hóa truyền thống tốt đẹp của dân tộc ta. Đừng nghĩ lá ấn giúp bạn thăng quan tiến chức, cầu được ước thấy mà đổ xô về, chen lấn xô đẩy cố lấy cho bằng được.

Xin cùng nhìn lại và suy ngẫm.

 

• Đền Trần Nam Định (陳廟 – Trần Miếu) là một di tích lịch sử nổi tiếng của nước ta thờ các vua nhà Trần và các quan lại có công lớn trong thời Trần nằm ở phường Lộc Vựng, thành phố Nam Định. Đền Trần bao gồm 3 công trình kiến trúc chính là đền Thiên Trường (hay đền Thượng), đền Cố Trạch (hay đền Hạ) và đền Trùng Hoa cùng với các hạng mục như ngũ môn, hồ nước, nghi môn, sân trước, sân trong và giải vũ.

 250px-DenTran-NamDinh[1]

Cổng chính quần thể đền Trần – Nam Định

• Lễ hội đền Trần diễn ra từ ngày 13 – 15 tháng Giêng, và được mở đầu bằng lễ khai ấn vào đúng giờ Tý (từ 11 giờ đêm 14 đến 1 giờ sáng ngày 15 tháng Giêng). Lễ hội được cử hành và diễn ra trang nghiêm cùng với các lễ rước từ các đình, đền xung quanh và lễ tế tự ở đền Thượng thờ 14 vị vua Trần. Lễ dâng hương có 14 cô gái đồng trinh. Còn phần hội của đền Trần được diễn ra với nhiều hình thức sinh hoạt phong phú và đặc sắc như diễn võ năm thế hệ, đấu vật, múa lân, chơi cờ thẻ, đi cầu kiều, hát văn, múa bài bông…

Lễ hội Đền Trần trở thành niềm tự hào của mỗi người dân Nam Định nói riêng và của người dân Việt Nam nói chung mỗi khi nhớ về cội nguồn về các vị vua và tướng thời Trần. Vì vậy hàng năm có rất nhiều du khách đã tới đền Trần Nam Định để thắp hương tri ân.

• Phát ấn đền Trần chỉ là một nghi thức truyền thống

2DNam Định phục dựng lại nghi lễ Khai ấn nhằm trả lại bản chất, hình thức nguyên vẹn của lễ khai ấn là một lễ hội lớn với nhiều sắc thái văn hóa đặc sắc chứ không đơn thuần chỉ là khai ấn. Phát ấn đền Trần chỉ là một nghi thức truyền thống chứ không phải là phát “lá ấn thiêng” để “cầu quan, phát lộc” như nhiều người nhầm tưởng rồi tranh cướp ấn.

– Tiến sĩ Lương Hồng Quang, Viện phó Viện Văn hóa nghệ thuật Việt Nam, người trực tiếp thực hiện Đề án “Khôi phục lễ hội đền Trần” cho biết mục đích của việc phục dựng các nghi lễ truyền thống nói riêng và thực hiện đề án này nói chung chính là “theo yêu cầu của người dân” và “mở rộng phần hội để làm sáng tỏ bản chất của lễ khai ấn đền Trần”.

– GS.TS Nguyễn Quang Ngọc bày tỏ: Mới đây, việc khảo cổ ở Hoàng Thành Thăng Long đào được một chiếc ấn khắc chữ “Sắc mệnh chi bảo” bằng gỗ, được cho là của đời Trần, thế mà các nhà nghiên cứu như ông chỉ được cho một bản chụp đã là quý lắm. Vậy mà nói ấn từ thời Trần lại được lăn son để đóng ấn thì là điều không tưởng, chưa nói đó còn là… vi phạm bảo vật Quốc gia. Lễ hội dù có biến đổi, vẫn phải dựa trên gốc lịch sử, nếu không sẽ thành ra xuyên tạc lịch sử, cổ vũ cho những mê lầm và nhất là đánh mất giá trị văn hóa truyền thống.

– GS – TS Nguyễn Chí Bền, Viện trưởng Viện Văn hóa nghệ thuật Việt Nam, khẳng định: “Đây (tức lễ khai ấn) vẫn là một lễ hội cấp làng do người dân bản địa phục dựng và tổ chức”. Ông khẳng định: Đền Trần nơi các Thái thượng hoàng thường về nghỉ ngơi, tổ chức ban phát lộc cho dòng họ và người trong vùng. Nhưng đối với việc phát ấn hằng năm thì cần phải xác định rõ để “giải thiêng” là lá ấn này không phải là của triều đình hay của vua, mà chỉ là của một ngôi đền ở phường Lộc Vượng, TP. Nam Định. Làm rõ giá trị của lá ấn này, ông cho biết: “Ý nghĩa của dòng chữ trên ấn “Tích phúc vô cương” hoàn toàn không liên quan đến quyền lực hay tiền tài, mà việc lấy ấn để có chức quyền là do mọi người tự nghĩ ra”. Vì vậy, “Khai ấn chỉ là để thực hành một nghi lễ, một tín ngưỡng”.

– Ông Nguyễn Văn Thư, Giám đốc Bảo tàng Nam Định, một trong những người dày công nhất trong nghiên cứu về Vương triều nhà Trần, khẳng định: Tư liệu từ chính sử và các nghiên cứu đều làm rõ lễ khai ấn đền Trần chỉ là một nghi thức truyền thống đánh dấu thời điểm bắt đầu hoạt động trở lại sau khi nghỉ Tết của các đơn vị hành chính thời phong kiến thời Trần. Lá ấn chưa từng có giá trị phong chức tước hay ban lộc…

Với những cứ liệu từ chính sử, đặc biệt là các châu bản triều Nguyễn, có thể thấy rõ, khai ấn chỉ là một việc làm đánh dấu thời điểm bắt đầu hoạt động trở lại sau khi nghỉ Tết của các đơn vị hành chính thời phong kiến. Vì thế, lá ấn không bao hàm ý nghĩa của việc phong chức hay ban lộc. Lễ khai ấn vốn chỉ diễn ra trong phạm vi dòng họ Trần và chỉ đóng một số ấn để thờ trong các ngôi đền ở khu vực.

Thế nhưng, khi phục dựng, thì ý nghĩa của một thủ tục hành chính đã hoàn toàn bị biến mất. Thay vào đó, người ta gán cho lễ khai ấn và lá ấn nhiều điều, nhằm làm giá trị của lá ấn “nặng” thêm về nhiều nghĩa. Cùng với phát Ấn (đúng ra là bán Ấn, hàng trăm nghìn đồng) còn có cả lá Bùa mang nặng tính mê tín dị đoan: có nhiều họa tiết là hình bùa chú xuất hiện trong đạo Giáo (hệ phái phù thủy) thường là các chữ biến dạng từ các chữ Hán có nhiều câu chữ liên quan đến việc cầu tài lộc, trấn yểm ma quỷ, vì vậy càng làm làm cho Lễ khai ấn Đền Trần mất đi ý nghĩa truyền thống…

Để phục dựng Lễ hội và nghi lễ Khai ấn đúng bản chất, hình thức nguyên vẹn của lễ khai ấn là một lễ hội lớn với nhiều sắc thái văn hóa đặc sắc, để lễ hội này không bị biến nghĩa, các “quan lớn” hãy làm gương, bớt kéo về “khai mạc” lễ hội, Ban Tổ chức cần chấn chỉnh, dẹp bỏ những loại hình hoạt động mê tín, phát tán bùa chú và ngành Văn hóa cần phải tuyên truyền nhiều hơn để người dân hiểu đúng bản chất của việc phát ấn. Chỉ khi cộng đồng hiểu đúng về lịch sử, các giá trị truyền thống mới được tôn vinh xứng đáng và góp phần nuôi dưỡng lòng tự hào dân tộc.

Hồng Anh

(Dịch Lá ấn: Phạm Thúc Hồng)

 

 

1 BÌNH LUẬN

  1. Cái ấn đền Trần năm 2010 khắc thiếu nét: “Tích Phúc Vô Cương” khắc thiếu nét thành ra “tích phúc vô cường” nghĩa là tích phúc không mạnh. Cái ấn dung năm 2011 khắc lại đủ nét, nhưng nét phải khắc đậm thì lại khắc bé tí. Điều đó cho thấy cái ấn đền Trần là cái ấn do nhà đền mới khắc ra để bán