VĂN CHƯƠNG HÁN NÔM TRONG “PHẠM TỔ LINH TỪ” (Tiếp theo)

0
547

Bài 4

CÂU ĐỐI TẠI BÁI ĐƯỜNG

 

Biên dịch: Phạm Thúc Hồng

                                                           Trình bày: Phạm Thế Chiến

Nội thất bái đường trang trí nhiều câu đối màu đỏ, màu đen thép chữ vàng tạo nên không gian tràn ngập phong vị văn học cổ điển.

Nội dung các câu đối tập trung vào 2 chủ đề:

– Huân công oanh liệt, tài trí của ngài Phạm Tu.

– Cảnh quan và công lao tạo tác “Phạm Tổ linh từ” tại xã Thanh Liệt.

Trong bái đường, một số câu đối có ghi lạc khoản (dòng chữ nhỏ ghi ngày tháng năm, tên cá nhân, tập thể thực hiện) nhưng phần nhiều câu đối không ghi lạc khoản.

Cách đọc câu đối cổ theo quy định:

– Phần chính văn: Vế 1 bên phải (nhìn vào) đọc trước. Vế bên trái (nhìn vào) đọc sau.

– Phần lạc khoản: Đọc chính văn trước, đọc lạc khoản sau. Đọc lạc khoản cũng theo thứ tự như đọc chính văn.

– Để nhận biết đúng các câu đối được thiết đặt trong Bái đường, bạn đọc hãy xem kỹ hình Mặt bằng Bái đường, số hiệu các câu đối (theo từng màu) dưới đây.

MBang

 I-  CÂU ĐỐI GIAN GIỮA

Gian chính giữa bái đường thiết đặt các câu đối tuần tự từ ngoài vào trong các cặp câu đối như sau:

1-  Câu đối CĐ 1-  Giữa

 CD 1- Giua

廟 貌 巍 峩 輪 奐 常 新 垂 萬 世
神 威 顯 赫 古 今 不 替 永 千 秋

Miếu mạo nguy nga, luân hoán thuờng tân thuỳ vạn thế
Thần uy hiển hách, cổ kim bất thế vĩnh thiên thu

Dáng miếu nguy nga, chuyển thay luôn mới cùng vạn thế
Uy thần hiển hách, xưa nay chẳng đổi mãi ngàn năm

2-  Câu đối CĐ 2- Giữa

 CD 2- Giua

南 平 林 邑 北 伐 焦 思 百 陣 功 勳 扶 李 帝

X  煬 雄 心 托 得 勇 氣 萬 年 濃 珥 拜 神 王

(ghi chú: Trong câu đối này có con chữ “Sống X ” dùng chữ Nôm)

辛 卯 年 仲 秋 月
教 師 英 雄 勞 動 武 文 跳 進 士 范 光 議 奉 章
 將 託 誠 裔 張 奉 進

Nam bình Lâm Ấp, Bắc phạt Tiêu Tư, bách trận công huân phò Lý đế
Sống dượng hùng tâm, thác đắc dũng khí, vạn niên nồng nhị bái thần vương

Tân Mão niên, trọng Thu nguyệt
Giáo sư Anh hùng lao động Vũ Văn Khiêu, Tiến sĩ Phạm Quang Nghị, phụng chương
Tương thác Thành Duệ Trương, phụng tiến

Nam đuổi Lâm Ấp, Bắc đánh Tiêu Tư, trăm trận công cao phò vua Lý
Sống tỏ hùng tâm, chết tròn dũng khí, vạn năm bút ấm lạy thần vương

Năm Tân Mão (2011), tháng Tám
Giáo sư Anh hùng lao động Vũ Văn Khiêu, Tiến sĩ Phạm Quang Nghị, phụng chương
Ủy thác Thành Duệ Trương, phụng tiến

 

3- Câu đối  CĐ 3- Giữa

CD 3- Giua 

將 史 六 朝 粱 敵 國
神 碑 一 范 烈 名

正 總 裴 春 臺 大 表 鄧 庭 造 甲 表 武 居 裴 春 接 阮 文 和 阮 春 緒 阮 公 貫 阮 文 太 阮 庭 榜 里 長 裴 進 匊 同 拜

Tướng sử lục triều Lương địch quốc
Thần bi nhất Phạm liệt danh hương

Chánh tổng Bùi Xuân Đài, Đại biểu Đặng Đình Tạo, Giáp biểu Võ Cứ, Bùi Xuân Hòa, Bùi Xuân Tiếp, Nguyễn Văn Hòa, Nguyễn Xuân Tự, Nguyễn Công Quán, Nguyễn Văn Thái, Nguyễn Đình Bảng, Lý trưởng Bùi Tiến Cúc, đồng bái

Sử tướng sáu triều, quân Lương thù địch
Bia thần một xã, họ Phạm liệt oanh

Chánh tổng: Bùi Xuân Đài ; Đại biểu Đặng Đình Tạo; Đại diện xóm:  Võ Cứ, Bùi Xuân Hòa, Bùi Xuân Tiếp, Nguyễn Văn Hòa, Nguyễn Xuân Tự, Nguyễn Công Quán, Nguyễn Văn Thái, Nguyễn Đình Bảng ; Lý trưởng: Bùi Tiến Cúc, đồng bái

4- Câu đối CĐ 4- Giữa

CD 4-Giua 

顯 號 最 靈 民 奉 事
敕 封 上 等 國 尊 崇

Hiển hiệu tối linh dân phụng sự
Sắc phong thượng đẳng quốc tôn sùng

Rõ tên “rất linh” dân thờ cúng
Sắc ban “bậc nhất” nước tôn sùng

5- Câu đối CĐ 5- Giữa

 CD 5- Giua

澤 及 方 民 香 火 千 秋 享 祀
名 傳 國 史 帝 王
代 褒 封

Trạch cập phương dân, hương hỏa thiên thu hưởng tự
Danh truyền quốc sử, đế vương lịch đợi bao phong

Phước tốt đến thôn dân, khói hương ngàn thuở hưởng thờ cúng
Tiếng thơm truyền quốc sử, vua chúa nhiều đời tặng sắc phong

6- Câu đối CĐ 6- Giữa

 CD 6- Giua

 清 廟 粛 雝 千 古 在
社 村 奉 祀 億 年 香

Thanh miếu túc ung thiên cổ tại
Xã thôn phụng sự ức niên hương

Miếu Thanh bồi đắp ngàn năm đó
Xã thôn thờ cúng vạn năm hương

 – • –

II- CÂU ĐỐI GIAN TRÁI VÀ GIAN PHẢI

 Hai gian Trái, Phải bái đường thiết đặt các câu đối:

1- Câu đối CD 1- Bên

 CD 1- Ben

生 為 將 死 為 神 千 古 英 風 如 在
秋 有 嘗 春 有 祀 億 年 奉 事 莊 嚴

Sinh vi tướng, tử vi thần, thiên cổ anh phong như tại
Thu hữu thường, xuân hữu tự, ức niên phụng tự trang nghiêm

Sống làm tướng, chết làm thần, ngàn thuở anh linh còn mãi
Thu có thờ, xuân có cúng, muôn năm hương khói vẫn còn

 

 2- Câu đối CĐ 2- Bên

 CD 2- Ben

一 片 忠 肝 懸 日 月
千 秋 正 氣 作 山 河

 辛 卯 年 仲 秋 月
 沐 恩 赤 子 阮 盛 成 恭 進

Nhất phiến trung can huyền nhật nguyệt
Thiên thu chính khí tác sơn hà

Tân Mão niên, trọng Thu nguyệt
Mộc ân, xích tử Nguyễn Thạnh Thành, cung tiến

Lòng trung một tấm treo ngày tháng
Chí lớn ngàn năm lập nước non

Năm Tân Mão (2011), tháng 10
Nhận ơn, con trẻ Nguyễn Thạnh Thành, kính dâng

 3- Câu đối CĐ 3- Bên

 CD 3- Ben

丈 義 振 梁 兵 赫 精 忠 懸 日 月
封 候 銘 史 綿 綿 湯 沐 蔭 枌 榆

啟 定 甲 子 冬
翰 林 院 侍 讀 武 德 檢 討 武 大 恭 進

Trượng nghĩa chấn Lương binh, hách hách tinh trung huyền nhật nguyệt
Phong hầu minh Lý sử, miên miên thang mộc ấm phần du

Khải Định Giáp Tý, Đông
Hàn Lâm Viện Thị độc: Võ Đức ; Kiểm thảo: Võ Đại
cung tiến

Lấy nghĩa đánh quân Lương, rạng rỡ lòng trung treo ngày tháng
Ban tước khắc sử Lý, mênh mông đất tặng ấm quê nhà

Khải Định, năm Giáp Tý (1924), mùa Đông
Hàn Lâm Viện Thị độc: Võ Đức ; Kiểm thảo: Võ Đại
kính dâng

Chú thích:

-Phần du 枌 榆 : Cây phần du. Một loại cây mà ngày xưa ở Trung Quốc khi lập làng thường trồng. Về sau dùng từ “phần du” để nói về quê hương.

-Hàn Lâm viện Thị độc 翰 林 院 侍 讀 : Viện hàm cao cấp trong Viện Hàn Lâm, giảng dạy biên soạn sách, hàm Ngũ phẩm Văn ban.

-Hàn Lâm viện Kiểm thảo 翰 林 院 檢 討:  Viện hàm Viện Hàn Lâm, hàm Tòng thất phẩm, lo việc kiểm soát văn tự, biên dịch sách vở giúp Chưởng Viện

-Thang mộc 湯 沐: Đất vua ban cho công thần để lập làng xóm, hưởng nhiều đặc ân.

 

4- Câu đối CĐ 4- Bên

 CD 4-Ben

廟 成 孔 安 終 始 三 遷 歸 勝 地
民 令 受 賜 袞 華 五 字 表 名  鄉

龍 飛 癸 未 年 秋 福 洲 明 鄉 王 春 育 拜

Miếu thành khổng an, chung thủy tam thiên quy thắng địa
Dân lệnh thọ tứ, cổn hoa ngũ tự biểu danh hương

Long Phi, Quý Mùi niên, Thu
Phước Châu, Minh Hương, Vương Xuân Dục, bái

Miếu được khang trang, trọn vẹn ba lần về đất tốt
Dân nhận ơn vua, ấm no năm chữ rạng danh làng

Long Phi, năm Quý Mùi (1883), mùa Thu
Vương Xuân Dục ở Phước Châu-Minh Hương, bái lạy

Chú thích:

-Tam thiên 三 遷: Ba lần chuyển dời. Trong vế 1 câu đối có nêu chi tiết đền thờ di dời 3 lần nhưng trước sau vẫn trở về nơi thắng địa. Có lẽ đây là lần thứ 3 làm lễ khánh thành, ông Vương Xuân Dục tiến cúng câu đối này.

-Ngũ tự 五 字: Năm chữ (Phước 福, Lộc 祿, Thọ 壽, Khang 康, Ninh 寧).

-Long Phi 龍 飛  : Rồng bay. Đây là mỹ tự dùng đặt trước ngày tháng. Cũng có ý kiến cho rằng Long Phi là niên hiệu do các cựu thần nhà Minh bất phục nhà Thanh đang lưu vong tại các nước Đông Nam Á đặt ra để dùng. Từ đó ảnh hưởng đến Việt Nam.

Do vậy, “Long Phi” không có trong niên biểu Trung Quốc và Việt Nam. Long Phi, Quý Mùi niên, có thể ước đoán là năm 1883.

5- Câu đối CĐ 5- Bên

 (Lưu ý: Câu đối này được phiên dịch đúng như thiết đặt tại Bái đường. Nhưng các vế ra/ đối bị thiết đặt lỗi vị trí, cần được đổi lại ).

 CD 5-Ben

福 地 根 深 世 代 長

范 家 先 祖 山 河 固
Phước địa căn thâm thế đại trường

Phạm gia tiên tổ sơn hà cố

Cháu con nguồn cội, tiếp nối phước nhân

Tiên tổ Phạm gia, vững bền sông núi

 

6- Câu đối CD1- Ngoài cùng

 CD 1- Ngoai cung

地 占 別 區 清 邑 千 秋 鍾 旺 氣
亭 臨 秀 水 蘇 江 引 派 凜 餘 波

Địa chiếm biệt khu, Thanh ấp thiên thu chung vượng khí
Đình lâm tú thủy, Tô giang dẫn phái lẫm dư ba

Đất chiếm khu riêng, ấp Thanh Liệt ngàn năm nắng gió vượng
Đình nhìn nước đẹp, sông Tô Lịch trăm dòng sóng nước tung

7-  CĐ 2- Ngoài cùng

 CD 2- Ngoai cung

佐 李 立 奇 功 芳 名 上 標 柱 石
平 占 傳 盛 典 洪 恩 可 此 高 山

Tá Lý lập kỳ công, phương danh thượng tiêu trụ thạch
Bình Chiêm truyền thịnh điển, hồng ân khả thử cao sơn

Giúp vua Lý lập công to, tên thơm nêu cao trụ đá
Dẹp quân Chiêm truyền sử lớn, ơn rộng sánh tựa non cao

8- Câu đối CĐ 3- Ngoài cùng

 CD3- Ngoai cung

太 平 名 將 傳 千 載
辛 卯 靈 祠 化 一 新

 辛 卯 年 仲 秋 月
 沐 恩 赤 子 黃 仲 松 恭 進

Thái bình danh tướng truyền thiên tải
Tân Mão linh từ hóa nhất tân

Tân Mão niên, trọng Thu nguyệt
Mộc ân, xích tử Huỳnh Trọng Tùng, cung tiến

Thái bình tướng giỏi truyền ngàn thuở
Tân Mão đền linh đổi một ngày

Năm Tân Mão (2011), tháng 10
Nhận ơn, con trẻ Huỳnh Trọng Tùng, kính dâng

9- Câu đối CĐ 4- Ngoài cùng

 CD 4- Ngoai cung

特 地 風 光 遺 跡 古 來 傳 不 朽
高 臺 壯 麗 人 功 完 好 是 無 雙

Đặc địa phong quanq, di tích cổ lai truyền bất hủ
Cao đài tráng lệ, nhân công hoàn hảo thị vô song

Đất tốt sáng tươi, di tích từ xưa truyền chẳng thẹn
Đài cao đẹp đẽ, công người khéo léo thật không hai

–•–

Còn tiếp………..

Bài 5: HOÀNH PHI TẠI BÁI ĐƯỜNG